nr. 67
VICTORIA, BC,
GRUDZIEŃ 2015
NavBar

INFORMACJE 
LOKALNE
ważne adresy i kontakty

NADCHODZĄCE IMPREZY
I WYDARZENIA

Komunikat
konsulatu
podwójne
obuwatelstwo

Zabawa
Sylwestrowa

Dom Polski
31 grudnia

Tradycyjny
Opłatek

Dom Polski
10 stycznia


ARTYKUŁY

Od Redakcji

Świąteczna
kartka

z konsulatu

Historia opłatka
w Polsce

T. Skąpski
Na piaskach Sahary

Wigilia

Ks. Jelosicki-
Wycieczka do Betlejem

w 19 wieku

Krystyna Zetro-
Wywiad z
Santą


M. Grzeszczyk-
Wigilia u innych
kulinarnie

MC-
Byłem tu i tam
Wigiilie w podróży

L.Mongard-
Pierne przyprawy

na święta

R. Strzemiecki-
Cicha tragedia

chrzescijaństwa
bliskowschodniego
W Galerii Stron
Święta rodzina

Helena Mniszkówna
Trędowata

odc. 22

Rozmaitości

Indeks autorów

Historia opłatka



Po ukazaniu się pierwszej gwiazdy, oczy biesiadników kierują się na środek stołu wigilijnego, gdzie na śnieżnobiałym obrusie, pomiędzy chlebem i solą, ozdobiony zielonymi gałązkami igliwia leży przepiękny symbol uczuć ludzkich, najtrwalszych rodzimych więzów – opłatek:

Dla nas on zawsze świętość wyobraża
Pamiątkę łaski udzielonej z nieba
A oprócz skarbu branego z ołtarza
Własny kęs chleba.

Polska jest jedynym krajem na świecie, gdzie opłatki używane są do celów świeckich, liturgicznych, obrzędowych oraz jako tworzywo do przepięknych wyrobów sztuki ludowej.
Opłatki są znane od pierwszych wieków ery chrześcijańskiej, a nazwa ich pochodzi z greckiego słowa „oblaton” i oznacza sakralny chleb sporządzony z najlepszego gatunku mąki pszennej. Do czasów średniowiecznych wyrobem opłatków zajmowały się klasztory, a niekiedy również najwyższa arystokracja, a czynnościom tym nadawano bardzo uroczysty, nieomal sakralny charakter.
W owych czasach mąkę do wyrobu opłatków mieliło się w specjalnych młynach i nie wolno było z niej piec zwykłego chleba.
W X wieku wprowadzono nawet ścisłe przepisy o wybieraniu na mąkę opłatkową największych i najdorodniejszych ziaren pszenicy i specjalne oczyszczanie kamieni młyńskich oraz sit, a do tych czynności ubierano się w liturgiczne szaty i śpiewano specjalne pieśni.
Od XV wieku wyrób opłatków przeszedł w ręce duchownych i pracowników plebanii, a potem ludzi świeckich. We wczesnym średniowieczu powstał na południu Europy zwyczaj wzajemnego obdarowywania się w kościele chlebem nieofiarnym, czyli eulogiami, a wcześniej jeszcze, to jest w pierwszych wiekach po Chrystusie, eulogia przesyłane były wiernym do ich domów na znak jedności duchowej i chrześcijańskiej miłości. Spożywanie w kościołach tych podarków przeobraziło się w agapy, czyli obrzędowe uczty, które mimo zwalczania ich przez duchowieństwo dotrwały jeszcze do XVI wieku. Zwyczaj ten przeniknął również do Polski, przetworzył się jednak zupełnie i spolonizował.
Odrębność polega na dzieleniu się opłatkiem w wigilię Bożego Narodzenia łącznie ze składaniem sobie życzeń wszelkiej pomyślności. W Polsce używano opłatków w dawnych wiekach w medycynie ludowej, do zaklęć i zabiegów medycznych. Wierzono na przykład, że opłatek, podobnie jak pisanki, ma chronić dom od piorunów, zwierzęta domowe od wścieklizny, a okadzanie chorych zwierząt dymem z palonych opłatków miało je rzekomo leczyć.
Istnieje jeszcze na wsiach polskich pradawny zwyczaj, wywodzący się ze średniowiecza, zanoszenia opłatka do zwierząt domowych, prawdopodobnie jest to naśladownictwo życzliwego stosunku do zwierząt św. Franciszka z Asyżu, który mawiał, że „w czasie świąt serca nasze zwracają się do młodszej naszej, bezmownej braci…” Jeszcze nie tak dawno temu żyła wśród ludu powszechna wiara, że w noc wigilijną zwierzęta mówią ludzkim głosem.
Patriarszy zwyczaj powstał na południu Europy, obdarowywania się eulogiami, został przetworzony w Polsce w przedziwny i jedyny zwyczaj, co zapadł w serca polskie tak głęboko, że tylko z nim można by go wyrwać.
Maleńki biały okruszek idzie za każdym Polakiem na krańce świata, staje się prawdziwym ukojeniem dla cierpiącego serca, dla nadziei tęsknoty. Opłatek ma dla każdego Polaka znaczenie mistyczne, niedające się wytłumaczyć argumentami. Łączy on, bowiem najpiękniejsze uczucia ludzkie z najgłębszym i najbardziej autentycznym nurtem religijnym w geście pojednania i zespolenia.

(Z kalendarza Polskiego 1979)

  Następny artykuł:

Napisz do Redakcji