nr. 89
VICTORIA, BC,
KWIECIEŃ 2019
NavBar

INFORMACJE 
LOKALNE
ważne adresy i kontakty

NADCHODZĄCE IMPREZY
I WYDARZENIA

Polskie Delikatesy
w Victorii
zapraszają

Wybory do
Parlamentu Europy

w
Konsulacie RP
w Vancouver


ARTYKUŁY

Od Redakcji

B.Miś -
Polska szkoła.

matematyczna

H.Dzielińska-
Złoty wiek

architektury
niepodległej Polski

W.Widział
Polskie Groby Pańskie

na Wielkanoc

P.Badde-
Cud ognia

w Jerozolimie

L.Mongard-
Święta Hildegarda

patronka naukowców.

H.Jazłowiecka-
Znad dwóch oceanów
wspomnienia

K.Czajka-
Wspólny Dom
Polonii w Półtusku

ECK-
Grób Pański

w Jerozolimie
fotoreportaż

Helena Mniszkówna
Trędowata

odc. 42

Rozmaitości

Indeks autorów

Władysław Widział

Polskie Groby Pańskie


Na plebaniach polskich w Wielki Czwartek panuje ogromne ożywienie. Na piątek wieczór gotowy musi być Grób Pański i okropnie wiele z tym przygotowań. I stolarz i kwiaciarka i artysta projektu grobu i pracownicy. Kiedyś wystarczyły siostry i zakrystian, teraz ksiądz dyryguje całym sztabem ludzi drżąc z niepokoju, że coś się nie uda. Rok rocznie powtarzają się te emocje, choć w nowej Polsce już przynajmniej nie trzeba się bać aresztowania, jak to było na przykład w czasie okupacji hitlerowskiej lub w czasie stanu wojennego. Dzisiejsze groby męki pańskiej nawiązują do dzisiejszych czasów.
Niektóre wielkanocne zwyczaje sięgają czasów pierwotnych. Można przypuszczać, że chrześcijaństwo walcząc z pogańskim zabobonami budowała swą metaforyką na pogańskich obrzędach, tak jak na fundamentach pogańskich świątyń budowało chrześcijańskie kościoły.
I tak pradawny zwyczaj składania hołdu zmarłym w okresie wiosennym, starorzymski festiwal wiosny i życia w kościele chrześcijańskim zaistniał widowiskiem męki pańskiej i Chrystusowym grobem. Gdzie niegdzie jednak, prastare obyczaje dało się zaobserwować w XIX wieku. I tak według Oskara Kolberga na Polesiu kobiety i mężczyźni w trzeci dzień świąt we wtorek po południu chadzali na mogiły przodków znajdujące się na polach poza wsią. Z tęsknoty za zmarłymi toczyli po trawie czerwone pisanki, które zbierała wiejska dzieciarnia. Potem na mogiłach rozkładali obrus, polewali groby wódką, ustawiali na obrusie dary boże w postaci chleba, kiełbas, szynek, pasztetów i ciast, ofiarowali ten posiłek zmarłym, po czym sami przystępowali do ucztowania. Po zakończeniu ceremonii oddawania czci przodkom sadzili w miejscu drzewo. Stąd wzięły się piękne polne gaje. Podobne święto składania hołdu zmarłym zwane Rękawką obchodzi się rokrocznie na mogile Kraka w Krakowie. Podobno zwyczaj wystawiania grobu przybył do Europy w X z Jerozolimy, gdzie odwiedzający w Okresie Wielkiejnocy Ziemię Świętą pielgrzymi chcieli przeżywać mękę pańską w miejscu tamtych zdarzeń. Był to też sposób przyciągania wiernych do kościołów i przekazywanie im treści religijnych środkami wizualnymi, czyli był to rodzaj dzisiejszych multimediów.
W Polsce zwyczaj ten propagowany zwłaszcza przez zakon Bożogrobców zaistniał w okresie baroku stając się przyczynkiem do prowadzenia kwesty na ludzi mniej uprzywilejowanych.
Nasza obyczajowość w XVII-XVIII wieku bardzo ten zwyczaj podchwyciła i rozwinęła, więc polskie groby były szczególnie piękne i cudzoziemcy się nimi zachwycali - mówi dr Barbara Chlebowska z Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi. Przede wszystkim nie szczędzono środków, ale stosowano bogate tkaniny, kwiaty... Tego typu rzeczy robiły wrażenie. Dosyć szybko w tych grobach pojawiły się odniesienia narodowe, bo już po zwycięstwie pod Wiedniem można było zobaczyć elementy uzbrojenia na Grobach Pańskich. Na pewno wrażenie wywierały także straże, bo już za czasów saskich elitarne formacje wojskowe w galowych mundurach pełniły wartę przy grobach - dodaje.
Szczególnie wielkiego znaczenia nabrał grób męki pańskiej w okresie zaborów i później we wszystkich dalszych okresach niewoli, jako wolny od cenzury sposób wypowiadania narodowych idei.
Tradycyjne Wycieczki do warszawskich grobów pańskich w okresie międzywojennym tak opisuje autor „Wspomnień niebieskiego mundurka”, Wiktor Gomulicki:
„Ludek warszawski był już rozkapryszony osobliwymi w tym względzie inwencjami księżowskim. Do ojców Paulinów ciągnął nie tylko gapiów, lecz i osob „wielce dystyngowaną” widok sztucznego jeziorka, po którym pływał łabądź prawdziwy. Krążyła pogłoska, że rokrocznie po wyjęciu figury Chrystusa Pana, ów ptak rzadki, uważając zadanie swoje za zakończone poczynał śpiewać przecudnie prawdziwym anielskim głosem i śpiewając umierał. Ojcowie Kapucyni przynęcali pobożnych tem, że ich kaplica zamieniona była w ptaszarnię i że wśród gwizdu, gruchania i zawodzenia rożnych skrzydlaczów dzwoniła srebrzyście wysoko bijąca fontanna. U panien Wizytek gustem iście panieńskim przemieniono część kościoła w ogród różany skąd i jakim sposobem świątobliwe panienki tak wcześnie zdobywały kwitnące róże, było ich sekretem, z którego nigdy nikomu zwierzać się nie chciały. Słynne były i z roku na rok podziw jednaki budziły uczone astronomiczne machinacje u ojców Reformatorów. Widziałeś tam nieruchomo w przestrzeni zawieszone słońce i księżyce wokół niego i większe i mniejsze planety. Bawiło to i razem budowała młodociane zwłaszcza umysły, – choć prawdę powiedziawszy modlącym się czyniło dystrakcje nijaką.”
Ogromne znaczenie wówczas miały groby męki pańskiej w okresie okupacji hitlerowskiej i komunizmu. Groby z tamtego okresu stają się dziełem artystów. Jednym z najsłynniejszych twórców grobów męki pańskiej był polski artysta plastyk, Stanisław Miedza Tomaszewski. Jego sławny grób w kościele akademickim św. Anny na Krakowskim Przedmieściu w 1944 przeszedł do historii dzięki pocztówkom rozdawanym w kościele. W nowszych czasach wielce symboliczne były groby pańskie okresu stanu wojennego.
Również dziś Grób Pański jest silnie związany z polską tradycją celebrowania wielkanocnych świąt nacechowany współczesną retoryką. Już w niewielu krajach chrześcijańskich przestrzega się tego zwyczaju. Polska należy pod tym względem do wyjątków, bo wielkanocny Grób Pański zwłaszcza w okresie dwudziestolecia międzywojennego stał się obowiązkowym miejscem odwiedzin przez cale rodziny. Jest to tak popularny sposób spędzania czasu, że nieraz by zobaczyć grób w danym kościele ustawiają się kolejki. Ten barokowy zwyczaj nabrał nowych znaczeń i stał się narodową manifestacją uczuć i wiary; artystycznym wydarzeniem o silnym przesłaniu.
W czasach dzisiejszych różnorodność tematyczna grobów pańskich jest tak samo szeroka jak kwestie nurtujące polskie społeczeństwo. Niektóre ekspozycje bywają wstrząsająca jak ta w kościele bernardynów w Krakowie, gdzie artysta przedstawił grób pański, jako toń morza śródziemnego z przedmiotami uchodźców pływających na powierzchni: kurtka, grzebień, jakiś bucik na nadbrzeżnej skale leży odzienie małego chłopca wyrzuconego na brzeg przez morskie fale.
Tak to do dnia dzisiejszego Polskie Groby Pańskie są mistycznym wydarzeniem w którym wiara i sztuka to jedno. >


  Następny artykuł:

Napisz do Redakcji